(Truyện truyền kỳ.... Rất dài và rất lê thê. Gây stress toàn tập. Cũng chẳng mấy hữu ích cho người muốn hiểu thêm về luật Thuế)
Trong film hoạt hình Robin Hood của Walt Disney, Con sư tử Prince John đã vui vẻ tung hứng những vốc tiền vàng và gào lên đầy hứng khởi với Sir Hiss "ah-ha, ah ha, Taxes! Beautiful Lovely Taxes...!".... làm mình đây rất ngưỡng mộ, vẫn cứ mong mỗi độ cuối Xuân, khi mùa quyết toán Thuế khởi sắc, lá ngoài đường chưa rơi rụng, trên không những đám mây bàng bạc vẫn còn thưa, lòng mình lại được nao nức hứng khởi gào lên "... bíu-ti-phun, lô-vờ-ly Tắc sịt..." như vậy.
Nhưng than ôi, chỉ tiếc là, mình không được phân vai Prince John, không được đóng vai Sir Hiss. Mình chỉ được thế chân anh gà nhạc sĩ Alan-A-Dale, bị tròng dây xích ngồi trong góc nhà tù Nottingham và thốt lên trong đau khổ: "Taxes... Taxes... Taxes".
Lúc mới nhận việc này, mình không biết là mình phải kiêm luôn các công việc về thuế. Các sếp toàn là người nước ngoài nên không hiểu rõ lắm mấy loại công văn từ các ban ngành đoàn thể gởi xuống nói cái gì. Mình là người Việt chắc sẽ hiểu rõ hơn, nên cứ thế mà handle. Dù sao thì văn phòng nhỏ, nên việc về Thuế ở đây cũng không quá phức tạp, vừa làm vừa học cũng tạm qua truông. Kinh nghiệm không có tất nhiên là khi làm việc với cơ quan Thuế mình rất rất rất là bỡ ngỡ.
Chỉ 3 tuần đầu làm việc với Thuế, mình đã choáng váng - ngất ngây...
Cú sốc đầu đời
Còn 5 ngày là Tết đến, Văn phòng lại chuyển qua chỗ mới. Sếp là người nước ngoài mà phải tự thân đi chọn và mua quà để biếu Tết. Danh sách quà tặng đã có, Sếp chỉ việc đếm số, chọn rượu, chọn bánh... Mình chạy như con thoi qua lại giữa 2 văn phòng để làm việc với bên vận chuyển, may mà 2 chỗ cách nhau không xa lắm. Điện thoại bỗng nhiên réo rắt. Mình nhấc máy...
- Bên kia: em (m) bên phòng thuế nè! 25 Tết rồi sao chưa thấy chị gởi quà Tết cho em?
- Mình: ???? Em thông cảm, bên chị đang chuyển văn phòng. Bận quá chừng luôn. Mai chị gặp em nha.
- Bên kia: Mai em nghỉ phép rồi, mà chiều nay em về sớm nữa. Hôm nay chị qua đi, thu xếp trước 3 giờ dùm em.
- Mình: Ờ, ờ để chị qua. Mà nếu chị không qua được, chị nhờ người khác đi dùm được hông?
- Bên kia: Được chị. Mà chị chuẩn bị thêm 1 phần quà cho sếp em nữa nha. Quà em để chỗ này nhiều, sếp em đi ra đi vô nhìn thấy em ngại quá.
- Mình: ???????? a... um, Sếp em là phụ nữ hay đàn ông?
- Bên kia: là đàn ông chị ơi, ảnh tên (s). Vậy nha chị!
Mình buông máy, cấp tốc bấm số gọi "sếp ơi"...
Phong bì là cái phong bì
Một lần, văn phòng nhận được công văn của cục Thuế, thông báo rằng sẽ có Thanh Tra Thuế xuống kiểm tra, yêu cầu văn phòng chuẩn bị sổ này và sách nọ. Thời gian thanh tra dự kiến là 5 ngày làm việc.
Không may là Sếp trưởng (tạm gọi là K) về nước thăm gia đình, Sếp phó (tạm gọi là J) cũng công tác đâu đó bên kia bờ biển luôn. Mình bèn hỏi thăm đây đó và cũng biết rằng phải thế nọ thế kia. Nhưng không có ai có thẩm quyền phê duyệt ở đây thì làm thế nào?.Thời may, sếp phó gọi về. Nhiều năm làm việc tại Việt Nam, nghe mình nói J hiểu ngay. Ông nói để ông chịu phần đó, lấy tạm ở petty cash, hoặc mình ứng trước, chuẩn bị đi. Khi về J sẽ trả lại cho. Không cần lấy của office (biết ghi chi cho khoản gì?, Hóa Đơn làm sao?), cũng không cần cho sếp K biết (Sếp K không hiểu đâu). Mình cảm động liêu xiêu - sếp J chu đáo thật.
Văn phòng hoạt động chưa lâu, số liệu không nhiều. Trong ngày làm việc đầu tiên, từ 9 giờ sáng đến gần trưa, hầu như toàn bộ hóa đơn chứng từ đã được 2 anh thanh tra thông qua.
- Mình: Trưa rồi, mấy giờ các anh nghỉ? em mời hai anh đi ăn cơm luôn được không?
- Thanh tra Thuế: Thôi, tụi anh hẹn với bạn bè rồi.
- Mình: Còn nhiều khoản không anh? Chiều các anh định kiểm tới mục nào để em chuẩn bị luôn?
- TTT: Chiều tụi anh bận rồi. Có lẽ để mai vậy. Bao giờ thì có sếp em ở đây?
- Mình: Sếp em về nước vì vợ ổng sinh con, em cũng chưa biết ngày giờ chính xác khi nào ông có thể quay lại.
- TTT: Chà, có sếp em ở đây xác nhận, ký biên bản thì tụi anh hoàn thành luôn kỳ thanh tra rồi. Khỏi phải kéo thêm ngày - phiền em.
- Mình: ... Dạ, mà em ký xác nhận thay được hông anh? Mấy việc này toàn em làm không hà ... (thấy hai anh gom gom giấy tờ) - Hai anh sắp về à. Sếp có dặn em gởi hai anh phí taxi ạ (và cầm ra 2 phong bì)
- TTT: Tiền Taxi thì tụi anh nhận. Tiền khác là không được đâu nha. Em đọc kỹ biên bản này rồi ký đi.
- Mình: Dạ, Rồi mai anh có đến nữa hông? em lại mời các anh đi ăn cơm trưa.
- TTT: Khỏi, mai bọn anh đến chỗ khác. Văn phòng em coi như xong, chỉ cần nói bên FOSCO bổ sung theo yêu cầu của biên bản là được. Có ý kiến gì thì cứ gửi văn bản lên nha.
Văn Hóa Việt Nam
Một lần đến cơ quan thuế nộp hồ sơ, gặp lại anh cán bộ năm trước quản lý vấn đề thuế của văn phòng mình. Sau khi hỏi thăm này nọ. Anh ta hỏi mình làm việc thế nào. Mình nói làm việc với người nước ngoài vừa dễ vừa khó. Dễ là người nước ngoài họ cũng cởi mở, chỉ vẽ tận tình. Còn khó là phải quen với khác biệt về văn hóa, họ không hiểu văn hóa của người Châu Á mình lắm nên khó cảm thông.
- Đúng! Em phải nói cho người ta hiểu về văn hóa Việt Nam mình. Văn hóa của mình là VĂN HÓA TIỀN MẶT. Em hiểu không?
Tiền là chiếc chìa khóa vàng
Văn phòng cần thanh lý một chiếc xe hơi, bên bán và bên mua ký hợp đồng mua bán. Mọi thỏa thuận hai bên đều thống nhất cái rụp. Bên Mua sẽ lo giấy tờ, mọi khoản thuế bên Mua sẽ chịu thay, còn bên Bán sẽ hỗ trợ. Thế nhưng, rắc rối lại đến từ những điều nhỏ nhặt đến không ngờ.
- Bên mua: A lô, em ơi họ không cho anh đóng thuế. Nói là địa chỉ văn phòng em bị sai. Phải là ở đường (abc) mới đúng.
- Mình: Anh ơi, đó là địa chỉ cũ. Bên em dời văn phòng gần được 7 năm rồi. Lúc di dời có gởi văn bản đến cán bộ thuế ạ. Không thấy chị ấy than phiền hay hướng dẫn gì thêm. Mà bên thanh tra Thuế cũng xuống văn phòng em 2 lần rồi. Mọi thư từ công văn trong 7 năm qua đều dùng địa chỉ mới này mà.
- BM: Họ nói em mới gởi công văn cho phòng quản lý thuế, chứ chưa gởi cho bên phòng quản lý thông tin. Họ nói trường hợp này phải phạt hành chính. Xử lý xong mới cho anh đóng thuế này, chắc trễ hạn đăng ký xe quá em ơi.
- Mình: Dạ, em có biết đâu là Cục Thuế có phòng quản lý thông tin. Mà chẳng lẽ em phải gởi đến tất cả các phòng ban của họ hay sao? Không lẽ họ không trao đổi thông tin trong nội bộ với nhau? Nếu vậy sao bên Thanh Tra họ lại biết dùng địa chỉ mới này trong 7 năm qua được?
- BM: ... Thôi, anh hiểu rồi. Em chờ chút ... ... ... ... A lô, em ơi, em có đăng ký chữ ký số dùng online chưa?
- Mình: Dạ có.
- BM: Vậy êm rồi! khoảng 5 phút nữa chị (utv) sẽ gởi email cho em. Em làm theo, rồi đưa cái mẫu 08-MST đó lên mạng dùm anh.
- Mình: ... (sau hơn nửa tiếng chật vật với cái web) ... Anh ơi, em đăng lên rồi đó.
- BM: Bên anh cũng xong rồi. Chiều anh qua kho bạc là xong hồ sơ thuế của cái xe.
- Mình: Mừng quá ha anh? Mà anh làm sao hay vậy?
- BM: Tiền là chiếc khóa vàng mà em!
... 3 ngày sau...
Sai lầm không chấp nhận được
- Sếp ơi, sếp vui lòng ký lại hợp đồng mua bán xe này đi sếp.
- Đã ký từ tuần trước rồi mà. Mua bán xong, tiền mình cũng nhận rồi. Sao phải ký lại?
- Bên đăng ký xe họ nói mình đề sai ngày. Hợp Đồng Mua Bán lẽ ra phải ký trước Biên Bản Thanh Lý ít nhất 2 ngày. Đề trùng ngày như vậy là không được.
- Sao, ai quan tâm chuyện này chứ?
- Bên thu thuế đăng ký xe họ nói phải Thanh Lý trước rồi mới tới Mua bán. Đây là lỗi sai không chấp nhận được nên mình phải ký lại hợp đồng.
- Nhưng không ký kết Mua Bán xong, thì mình biết tên người mua là ai mà điền vào mẫu đơn Thanh Lý của họ?
- Vì tình yêu với Chúa, vì lòng nhân từ với người mua xe, Sếp ký đi ạ. Không có gì thay đổi trừ cái ngày đâu ạ.
- Sao mày nói mọi chuyện đã xong, là anh ta đã trả tiền under table rồi?
- Vâng. Anh ấy tính cho tôi nghe là đã chi lòng vòng gần 70 triệu rồi.
- Sao, bảy mươi triệu? ý mày là bảy - không ?
- Gật gật (mặt nghiêm nghị)
- Lắc lắc (mắt trợn tròn)
Lên lên ...rồi lại ... xuống xuống
Chính sách thay đổi, sai sót hay thiếu sót là không tranh khỏi. Mà không sai sót thì họa có là Thánh. Nếu thiếu thì mình xin bổ sung. Còn sai thì bị trả hồ sơ về làm lại. Rất nhiều Mẫu đơn Thuế bị trả ra là do không đúng mẫu mới. Mà mẫu đơn mới lắm khi chỉ có 1 điểm đổi mới nằm ở cái ô vuông vuông trên góc phải ... ghi số và ngày của Nghị Định/Thông Tư mới, nội dung chẳng có gì khác biệt. Thế nhưng, đời có lắm chữ "Nhưng" nghe thật dã man, có loại mẫu đơn, hay nói đúng hơn là quy định liên quan đến việc nộp đơn, được sinh ra để làm khó, làm khổ những kẻ không được ngồi ở vị trí của Sir Hiss như chúng mình.
Năm ấy, cũng như mọi năm, mình ôm mấy bộ hồ sơ đến nộp xin quyết toán thuế cho nhân viên nước ngoài. Rút kinh nghiệm năm trước, năm nay mình đến sớm để lấy số thự tự. Nhưng, vì sớm quá, phòng thuế vẫn còn tắt đèn nghỉ trưa. Nhìn quanh không thấy cái máy bấm số đâu, mình hỏi một anh cán bộ đang nằm ườn trên bàn (ô số 7-8-9). Anh ta nói máy hư, năm nay không lấy số, rồi hỏi mình cần gì?. Mình nói chỉ là nộp hồ sơ quyết toán, anh ta lại nói lên lầu 4 gặp anh (tên đó).
Mình leo lên lầu 4, thở không ra hơi. Thang máy gắn 1 cái bảng đang bảo trì thật to nên mình không dám đi. Tới phòng cần tìm, người cần tìm thì 2 giờ mới vô. Một anh nhìn hồ sơ của mình thấy còn đúng thời hạn, bảo mình nộp ở dưới mới đúng sao lại lên đây. Mình đi xuống, gặp anh hồi nãy.
Chỗ này viết ra thì dài dòng... mà không viết thì mọi người sẽ không thấy sự vô lý của nó. Mà chuyện "đôi co" cũng chẳng có gì hay. Vậy thôi, để tránh quá dài dòng, gây mất thì giờ, mình không nên viết ra vậy. Chỉ biết là hồ sơ "có vấn đề", người ta lại bảo mình quay lên.
Leo lên, Trên bảo nếu Dưới đó không chịu nhận thì phải ghi rõ lý do vào Phiếu Trả Hồ Sơ. Lại leo xuống, Dưới lại bảo Trên ấy "huyên thuyên" (trích nguyên văn nha), phải gặp đúng anh (tên đó). Thôi đành leo lên và chờ. Sức "chiến đấu" hoàn toàn cạn kiệt.
- Mình: Chào anh, anh xem dùm hồ sơ của em, ở dưới đó không nhận.
- CBT: ...(gõ gõ) ... Mấy cái này đều thiếu tờ khai 07 hàng tháng hết em à.
- Mình: Em nhớ là lúc nộp tờ khai 07 hồi đầu năm, em có click chọn không kê khai hàng tháng vì thu nhập không thay đổi mà anh.
- CBT: ờ nhưng quy định mới là từ tháng 7 là phải nộp hàng quý - bắt buộc. Em trễ hạn cả năm là phải bị phạt.
- Mình: Phạt như thế nào hả anh?
- CBT: Phạt 1 kỳ thuế trên tờ khai đó.
- Mình: Hả, 1 tờ khai quý là 3 tháng. Một người thiếu 2 quý là phải phạt 6 tháng thuế. Nhân lên từng này người là tới tiền tỉ luôn? Em nhớ theo Nghị định 129 là nếu chậm hồ sơ khai thuế 90 ngày nhưng không có phát sinh số thuế phải nộp chỉ bị phạt từ 2 đến 5 triệu thôi mà anh?
- CBT: Cái đó là mức phạt hành chánh dành cho doanh nghiệp phụ thêm thôi. Trường hợp này cá nhân chậm nộp tờ khai như vầy là quy vào Tội trốn thuế ...
- Mình: Trốn thuế là không đóng thuế, đằng này họ đóng đầy đủ. Chỉ không có tờ 07 thôi. Mà tờ 07 chẳng qua chỉ là 1 tờ giấy báo "tháng này tôi phải đóng nhiêu đây" thôi mà. Giống như " Không nói, nhưng mà có làm". Cái mẫu 07 này sinh ra vốn không quan trọng nên ban đầu chỉ cần khai khi nào có thay đổi, sao bây giờ lại quan trọng đến nỗi có thể phạt tù người ta. Nó sinh ra để hại người rồi.
- CBT: Quy định là vậy em à, tội đến đâu xử lý đến đó... . Hay em nói chuyện với cán bộ quản lý thuế của em xem.
Nếu không mua được bằng Tiền thì sẽ mua được bằng RẤT NHIỀU Tiền.
Nghe nói, câu nói ban đầu là của Thắng Tài Dậu, đàn em Năm Cam, chính xác bản gốc là như này: "Cái gì không mua được bằng tiền thì sẽ mua được bằng Đô La". Sau nhiều dị bản nó ra như trên... . Xét về mặt ý nghĩa thì dị bản hay hơn cả bản gốc - ý kiến chủ quan của mình đó.
... Nếu không gặp bên quản lý, thì cũng chẳng biết phải đi đâu. Bên cạnh đó Hồ sơ Quyết toán mà không nộp được, chừng mấy bữa nữa họ sẽ lại quy thêm lỗi trễ hạn quyết toán. Còn mệt mỏi hơn. Biết chắc là có "đường binh", nên người ta mới gợi ý như thế. Vậy tại sao không rút điện thoại ra, bấm số, mạnh dạnh bước chân vào khu vực A và chấp nhận thỏa hiệp?!
10 giờ sáng hôm sau, cùng với người khu vực A, mình ung dung quay lên cái lầu 4 đó. Thang máy đã bảo trì xong nên di chuyển vô chùng nhanh chóng. Giấy tờ bổ sung được đóng dấu nhận. Hồ sơ quyết toán được chuyển xuống ô số 7-8-9 và mọi câu trả lời của mình cho các thắc mắc phát sinh đều không bị bắt bẻ như cái lần "đôi co" không viết ra kia. Có tuyệt vời ông mặt trời không nào?
Ôi! Taxes... taxes... taxes...
À quên, mà giọng mình có chuẩn đến thế đâu... Gióng lên nghe rất nhà quê. Cứ tắc sịt... tắc tịt...sao sao ấy. Đến cái chữ cũng khó nuốt như thế á?
Lẩm nhẩm thế nào, em mình nghe được quay sang hỏi một câu "vô duyên" nhất thế giới : chị nói cái gì Shit cơ?
